Morele stilte over Gaza kost levens

In Gaza sterven zorgverleners – en Nederland kijkt weg. Meer dan duizend artsen, verpleegkundigen en ambulancechauffeurs zijn sinds oktober 2023 omgekomen. Ziekenhuizen zijn gebombardeerd, ambulances geraakt, medisch personeel is vermoord of verdwenen. Dit is geen bijzaak van oorlog, maar systematisch geweld tegen zij die levens redden. En toch blijft Nederland stil.

Dat morele zwijgen is veelzeggend. Toen Rusland Oekraïne binnenviel, volgden sancties, felle veroordelingen en brede solidariteit. Toen Israël een meedogenloos offensief begon na de aanval van Hamas, bleven diezelfde reacties grotendeels uit – ondanks tienduizenden burgerdoden. Volgens cijfers van de VN en UNICEF zijn inmiddels meer dan 61.000 mensen omgekomen in Gaza, onder wie ruim 17.000 kinderen. In verhouding tot de bevolking zijn dat 11.000 procent meer doden per 100.000 inwoners dan in Oekraïne in het eerste oorlogsjaar.

Deze cijfers zijn niet bedoeld om leed te vergelijken, maar om te laten zien wat vaak buiten beeld blijft: het morele vacuüm waarin Gaza zich bevindt. Terwijl Israël beweert Hamas te bestrijden, is het vooral de burgerbevolking – inclusief hulpverleners – die de tol betaalt. De aanval op 7 oktober was gruwelijk en onverdedigbaar. Maar wat sindsdien in Gaza gebeurt, overstijgt militaire vergelding. Het is een frontale aanval op de fundamenten van humanitair recht.

Nederland zou moeten opstaan tegen dit soort geweld. Maar in plaats daarvan vond recent een ontmoeting plaats tussen vijf hulporganisaties, waaronder PAX en premier Dick Schoof, waarin werd duidelijk dat eerdere ‘rode lijnen’ niet langer gelden. Geen sancties. Geen politieke consequenties. Geen protest. Dat is geen neutraliteit. Dat is normvervaging.

Het probleem is niet alleen politiek. Het raakt ook aan onze identiteit als samenleving. Wat zegt het over ons als we systematisch geweld tegen artsen en hulpverleners gedogen? Wat betekent solidariteit nog als we het alleen inzetten waar het ons strategisch uitkomt? Morele principes zijn geen menukaart. Wie wegkijkt bij het doden van zorgverleners dáár, ondermijnt ook het vertrouwen van zorgverleners hier.

“In every religion there is love, yet love has no religion.” — Rumi
Deze woorden herinneren ons eraan dat compassie geen religieuze, politieke of nationale grenzen kent. De bescherming van hulpverleners zou geen kwestie van partij zijn, maar van principe.

Vandaag stond ik samen met vele vrijheidsvechters – journalisten, redacteuren, schoonmakers en programmamakers – op het Mediapark in Hilversum. We protesteerden tegen de sluipende aantasting van onze eigen rechten: persvrijheid, arbeidszekerheid, gelijke behandeling. Ook hier wordt solidariteit steeds selectiever ingezet. Wat elders gebeurt, blijft niet zonder gevolg voor onszelf. Wie geweld tegen zorgverleners in Gaza negeert, laat ook de bescherming van professionals in Nederland afbrokkelen. Dat is geen abstract principe, dat is dagelijkse realiteit.

Ik heb als crisismanager gewerkt in en rampgebieden. Ik heb gezien wat het betekent als artsen ondanks gevaar blijven opereren, als ambulanceteams levensreddende ritten maken. Zij verdienen onze bescherming – in wet, woord én daad. Nederland kan niet volhouden dat het mensenrechten serieus neemt zolang het geen grens stelt aan geweld dat artsen tot doelwit maakt.

Dit stuk is geen geopolitieke analyse. Het is een morele noodkreet. Wat vandaag wordt toegestaan, wordt morgen normaal. Als wij nu geen stem geven aan de artsen in Gaza, waarom zouden zorgverleners hier dan geloven dat wij hún rechten ooit verdedigen?

Nederland moet het morele kompas hervinden. Dat begint met het benoemen van wat gaande is. En met actie: diplomatieke druk, sancties waar nodig, en bovenal: het uitspreken van morele grenzen. Niet in abstracties, maar in mensenlevens.